Thanh tra Chính phủ kiến nghị 'bịt' lỗ hổng trong quản lý khoáng sản

Thanh tra Chính phủ (TTCP) vừa thông báo kết luận thanh tra về công tác quản lý, cấp phép khoáng sản tại Bộ NN&MT và hoạt động khai thác khoáng sản theo giấy phép của bộ tại Nghệ An.

Kết luận chỉ ra nhiều vi phạm trong đấu giá quyền khai thác, cấp phép thăm dò, cấp phép khai thác và thực hiện nghĩa vụ tài chính. Cơ quan thanh tra kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo Bộ Công Thương, Bộ NN&MT cùng UBND 9 địa phương (Nghệ An, Đà Nẵng, Lào Cai, Cao Bằng, Phú Thọ, Quảng Ninh, Quảng Trị, Đắk Lắk và Lâm Đồng) rà soát, làm rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan và xử lý theo quy định.

Trong 42 hồ sơ cấp giấy phép khai thác khoáng sản được kiểm tra, có 30 hồ sơ có hành vi vi phạm. Các sai phạm liên quan đến điều kiện cấp phép, thẩm định hồ sơ, thời gian giải quyết thủ tục hành chính, tính tiền cấp quyền khai thác và thu hồi khoáng sản đi kèm.

Tại Nghệ An, 6/7 tổ chức khai thác khoáng sản theo giấy phép của Bộ NN&MT có tổng cộng 33 hành vi vi phạm pháp luật về khoáng sản, đất đai, thuế tài nguyên và phí bảo vệ môi trường. Hai tổ chức khác có hành vi vi phạm pháp luật về đo đạc và bản đồ.

Rà soát giấy phép, tính đúng tiền cấp quyền khai thác khoáng sản

Một trong những kiến nghị trọng tâm của TTCP là rà soát các giấy phép có sai sót trong xác định tiền cấp quyền khai thác khoáng sản, bảo đảm tính đúng, tính đủ nghĩa vụ tài chính, tránh thất thu ngân sách nhà nước.

TTCP đề nghị Bộ Công Thương chỉ đạo Cục Địa chất và Khoáng sản kiểm tra, rà soát việc tính tiền cấp quyền khai thác đối với 6 giấy phép được nêu trong kết luận. Đồng thời, các cơ quan liên quan cần rà soát những trường hợp tương tự để xác định đầy đủ số tiền phải nộp.

Các nội dung cần kiểm tra gồm việc xác định giá tính tiền cấp quyền, hệ số nở rời, hàm lượng khoáng sản, điều chỉnh tiền cấp quyền khi thay đổi giá tính thuế tài nguyên và xác định sản lượng khoáng sản làm căn cứ tính nghĩa vụ tài chính.

Đối với 2 cuộc đấu giá quyền khai thác khoáng sản có vi phạm, cơ quan thanh tra kiến nghị rà soát hồ sơ, xác định chủ thể, tính chất và hậu quả để xử lý theo quy định pháp luật.

Cục Địa chất và Khoáng sản cũng được yêu cầu kiểm tra các giấy phép thăm dò, khai thác có tồn tại, hạn chế về quy hoạch, điều kiện vốn chủ sở hữu, báo cáo đánh giá tác động môi trường và sự phù hợp với quyết định đầu tư, giấy chứng nhận đầu tư. Các trường hợp xác định chưa đúng diện tích trả lại địa phương quản lý hoặc chi phí thăm dò khoáng sản phải hoàn trả cho Nhà nước cần được rà soát, tham mưu xử lý.

Về hoàn thiện chính sách, TTCP kiến nghị Bộ Công Thương nghiên cứu, rà soát, tham mưu sửa đổi quy định pháp luật về khoáng sản nhằm bảo đảm tính đồng bộ, phù hợp thực tế. Bộ này đồng thời được đề nghị nghiên cứu, rà soát và trình Thủ tướng điều chỉnh Quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng các loại khoáng sản thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 theo quy định của Luật Địa chất và khoáng sản năm 2024.

Một nhiệm vụ khác là rà soát, đề nghị Bộ Tài chính sửa đổi, bổ sung quy định về phí thẩm định đánh giá trữ lượng khoáng sản và lệ phí cấp giấy phép hoạt động khoáng sản đối với trường hợp điều chỉnh giấy phép khai thác.

Nhiều doanh nghiệp khai khoáng tại Nghệ An bị nêu tên

Kết luận thanh tra nêu cụ thể nhiều hành vi vi phạm của các tổ chức khai thác khoáng sản tại Nghệ An, từ khai thác ngoài ranh giới, vượt công suất đến sử dụng đất chưa đúng quy định và thực hiện chưa đầy đủ nghĩa vụ tài chính.

Đáng chú ý, Công ty CP Phương Huy Stone bị xác định đã khai thác khoảng 29.472 m3 đá hoa trắng ra ngoài ranh giới khu vực được cấp phép. Năm 2024, doanh nghiệp này còn khai thác đá hoa làm bột carbonat canxi vượt công suất 16,4%, với sản lượng vượt 49.956 tấn.

Đối với Công ty CP Xi măng Tân Thắng, kết luận nêu hành vi chiếm 41.089 m2 đất do cơ quan, tổ chức nhà nước quản lý để sử dụng vào mục đích khai thác khoáng sản trong giai đoạn từ ngày 20/3/2020-9/6/2021. Ngoài ra, doanh nghiệp có các vi phạm liên quan đến sử dụng đất trước khi được cho thuê và bàn giao trên thực địa, quy trình khai thác mỏ, thiết kế mỏ, thống kê sản lượng và lắp đặt trạm cân.

Công ty CP Xi măng Sông Lam 2 có vi phạm về sử dụng đất trước khi hoàn tất thủ tục theo quy định, khai thác không đúng quy trình, kỹ thuật thiết kế mỏ và bổ nhiệm giám đốc điều hành mỏ không đáp ứng tiêu chuẩn. Trong khi đó, Công ty Xi măng Nghi Sơn bị nêu hành vi khai thác khoáng sản không có thiết kế mỏ theo quy định, cùng các vi phạm về quy trình khai thác và thống kê sản lượng.

Công ty CP Tập đoàn HC Sơn Nam bị xác định có hành vi khai sai sản lượng tính thuế tài nguyên, kê khai sai sản lượng tính phí bảo vệ môi trường và sử dụng đất khai thác khi chưa hoàn tất thủ tục. Kết luận cũng nêu các vi phạm liên quan đến thống kê sản lượng và lắp đặt trạm cân.

Trong quá trình thanh tra, doanh nghiệp này đã kê khai, nộp bổ sung 1,611 tỷ đồng vào ngân sách nhà nước. Công ty Khai thác đá vôi Yabashi Việt Nam cũng đã kê khai, nộp bổ sung 1,745 tỷ đồng tiền thuế tài nguyên các năm 2023 và 2024 do khai sai giá tính thuế.

Ngoài ra, kết luận đề cập việc Công ty CP Xi măng Vicem Sông Thao thu hồi đá thải trong quá trình khai thác đá vôi làm nguyên liệu xi măng khi chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép theo quy định. 2 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực đo đạc, bản đồ là Công ty TNHH Môi trường và Tài nguyên khoáng sản MTK và Công ty CP Tư vấn khảo sát đo đạc Hà Bắc cũng bị nêu hành vi hoạt động đo đạc, bản đồ không có giấy phép theo quy định.

TTCP kiến nghị UBND tỉnh Nghệ An chỉ đạo cơ quan chức năng làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan; xử lý vi phạm, chấm dứt hành vi sai phạm, khắc phục hậu quả và hoàn thiện hồ sơ pháp lý, kỹ thuật mỏ. Địa phương cũng phải chỉ đạo cơ quan thuế rà soát, truy thu đầy đủ các khoản thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường còn thiếu và tiền chậm nộp theo kết luận.

Làm rõ trách nhiệm, xử lý nghiêm theo quy định

Đối với UBND các tỉnh, thành phố Nghệ An, Đà Nẵng, Lào Cai, Cao Bằng, Phú Thọ, Quảng Ninh, Quảng Trị, Đắk Lắk và Lâm Đồng, TTCP kiến nghị rà soát, thanh tra, kiểm tra, làm rõ nguyên nhân, hậu quả và trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân liên quan. Các địa phương phải báo cáo kết quả thực hiện về TTCP.

Tại Cao Bằng và Lào Cai, cơ quan chức năng được kiến nghị tham mưu ban hành bảng giá tính thuế tài nguyên đối với khoáng sản coban và lưu huỳnh, làm căn cứ xác định tiền cấp quyền khai thác, yêu cầu doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ tài chính, tránh thất thu ngân sách.

TTCP cũng yêu cầu Bộ Công Thương và Bộ NN&MT tiếp tục kiểm tra, làm rõ trách nhiệm đối với các vi phạm trong hoạt động khai thác than tại Quảng Ninh, trong đó có những trường hợp đã lập biên bản vi phạm hành chính nhưng chưa ban hành quyết định xử phạt. Căn cứ kết quả kiểm tra, các cơ quan phải xử lý theo quy định; nếu phát hiện dấu hiệu tội phạm, chuyển cơ quan điều tra xem xét.

Đối với các tổ chức khai thác khoáng sản tại Nghệ An, yêu cầu đặt ra là chấm dứt ngay hành vi vi phạm, khẩn trương khắc phục tồn tại, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính và tuân thủ giấy phép được cấp.

TTCP yêu cầu Bộ Công Thương, Bộ NN&MT cùng các địa phương liên quan thực hiện kịp thời các kiến nghị, báo cáo kết quả về cơ quan thanh tra. Trường hợp phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự gây thiệt hại tiền, tài sản của Nhà nước, vụ việc phải được chuyển cơ quan điều tra xem xét, xử lý theo quy định.

Nguồn: Đức Trọng (https://nhadautu.vn/thanh-tra-chinh-phu-kien-nghi-bit-lo-hong-trong-quan-ly-khoang-san-d108542.html?)