Khoai xéo là món ăn đặc trưng của người xứ Nghệ ở cả 2 tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh, mà bất cứ ai dù ở quê hay xa quê, chẳng thể nào quên. Một món ăn dân gian, bình dị, rất dân dã, mộc mạc của các làng quê Việt Nam, nhưng cũng khá hấp dẫn với khẩu vị của nhiều người kể cả 3 miền Bắc- Trung- Nam.
Ngày xưa, vào những ngày tháng 3, tháng 10 âm lịch, ở xứ Nghệ nhiều nhà không đủ bát gạo để nấu nồi cơm trắng, chỉ còn củ khoai lang lót dạ, cho qua ngày. Nhưng cứ ăn khoai luộc mãi cũng ngán, lại chẳng dễ nuốt, nên người ta đã nghĩ ra món khoai xéo để ăn cho đỡ chán. Đến bây giờ, nó đã trở thành một món đặc sản độc đáo, khiến những người con bao năm xa quê muốn tìm về để lưu giữ chút hương vị của tuổi thơ.
Sở dĩ có tên gọi là khoai xéo bởi khoai lang sau khi cắt lát, phơi khô, lúc nấu chín, phải dùng đũa để xéo cho đến khi khoai thành bột mới thôi. Nhà nghèo thì ăn khoai xéo với cà, sang thì nấu với đỗ, nếp, đường hoặc mật mía.
Mảnh đất xứ Nghệ gió lào cát trắng, đất khô cằn sỏi đá, vì vậy trồng lúa cho năng suất thấp nhưng giống đất pha cát này lại rất hợp với khoai, đậu lạc cho ra những củ khoai tròn trịa, đẫy đà. Khoai lang đến mùa phải thu hoạch nhanh tránh bị sùng, bị hà. Để bảo quản khoai được lâu dài, khi thu hoạch khoai về người dân chọn những củ to, ngon nhất đem rửa sạch rồi cắt thành lát mỏng hay thành sợi đem phơi nắng, trời càng nắng to thì khoai càng nhanh khô và trắng, thơm, phơi khi nào khoai khô giòn thì lấy rơm hoặc lá chuối khô đem lót vào chum sành để chống ẩm và bỏ khoai vào đó, bịt kín miệng chum rồi đem cất để ăn dần.
Khoai phơi khô tuy có thể chế biến được thành nhiều món như nấu chè, làm bánh, nhưng ngon, lạ nhất có lẽ là món khoai xéo. Một nồi khoai xéo độn đậu xanh, đậu đen, lạc, nếp, đường chẳng hiểu sao ăn mãi mà chẳng thấy chán. Cứ như một món ăn thân thương mà ai đi xa cũng nhớ về.
Cách nấu khoai xéo ngon, đúng vị Xứ Nghệ, ăn một lần nhớ mãi
Nguyên liệu:
– Khoai lang phơi khô: 500g
– Đậu đen: 150g (có thể dùng các loại đậu khác thay thế)
– Lạc nhân : 100g
– Nếp : 100g
– Gia vị khác: đường, muối.
+ Bước 1: Sơ chế nguyên liệu
– Đậu: Ngâm đậu với nước ấm trong vài giờ sau đó nấu tới khi vừa chín, hạt còn nguyên chứ không bị nát.
– Lạc: Luộc rồi bỏ nước đi để vỏ lụa không bị chát.
– Nếp: Ngâm nước ấm trong gần 3 tiếng đồng hồ.
+ Bước 2: Nấu khoai
* Có 2 cách Nấu khoai
✓ Dùng trực tiếp khoai khô.
Đậu cho vô nồi ninh khoảng 20 phút.
Tiếp đến cho khoai khô và gạo nếp, lạc luộc vào, đổ xâm xấp nước.
Thêm 1/4 thìa cà phê muối, ninh cho đến khi khoai + đậu + lạc chín nhừ, cạn khô nước dưới đáy nồi thì bắc ra.
Cầm mỗi tay 03 chiếc đũa, xéo cho khoai tơi thành bột mịn.
✓ Đồ Khoai: Ngâm khoai trong một giờ cho mềm.
Trộn phần đậu đã nấu trong bước 1 với khoai, nếp và lạc, nêm thêm một chút muối rồi cho vào chõ.
Khi khoai chín thì cho đường vào trộn đều đồ tiếp trong vài phút nữa rồi mang ra xéo cho khai tơi thành bột mịn là hoàn thành.
Nếu thích ăn ngọt thì cho đuờng khi khoai gần chín, trộn đều cho đuờng tan ngấm vào khoai. Nếu không thích ăn với đuờng thì có thể xéo không, sau đó ăn với cà truờng.
“Bùi bùi khoai xéo làng tôi – Công cha, công mẹ phương trời nào quên”. Người Xứ Nghệ nhớ quê hương, chỉ còn chút hoài niệm về những ngày xưa tháng cũ. Nơi góc bếp đượm nồng mùi khoai thơm bởi bàn tay tần tảo sớm khuya của bà, của mẹ.
