Ngày 18/4/1946, Bộ Nội vụ, nay là Bộ Công an ban hành nghị định về tổ chức mộ máy Việt Nam Công an vụ, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong lịch sử, khẳng định sự ra đời của lực lượng tinh nhuệ, được giao trọng trách giữ gìn trật tự và bảo vệ bình yên xã hội trong bối cảnh đất nước đối mặt với muôn vàn khó khăn, thử thách. Từ những đội trinh sát đầu tiên, các đơn vị cảnh sát chuyên trách dần được thành lập, từng bước định hình bộ máy lực lượng Cảnh sát hình sự, trưởng thành và phát triển, trở thành trụ cột vững chắc trong hệ thống bảo đảm an ninh trật tự. Ngày 18/4 hàng năm trở thành ngày truyền thống của lực lượng Cảnh sát hình sự, nhắc nhở mỗi cán bộ, chiến sĩ về trách nhiệm thiêng liêng: không chỉ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao mà còn mang trên vai niềm tin, hy vọng và sự trông cậy của Nhân dân.
Trong những năm tháng chiến tranh ác liệt, lực lượng Cảnh sát hình sự kiên cường vượt qua mọi gian khổ để bảo vệ đất nước. Các anh là trinh sát mưu trí, sẵn sàng đối mặt hiểm nguy để truy bắt tội phạm, giữ vững an ninh trật tự và bảo vệ chính quyền cách mạng. Chính sự hy sinh ấy đã vun đắp nên truyền thống vẻ vang của lực lượng Cảnh sát hình sự Công an Nghệ An - niềm tự hào để thế hệ hôm nay trân trọng và tiếp bước.
Bước vào thời kỳ đổi mới, yêu cầu đặt ra đối với lực lượng Cảnh sát hình sự trở nên toàn diện và phức tạp hơn bao giờ hết. Tội phạm truyền thống vẫn tồn tại nhưng đã biến đổi, đồng thời xuất hiện nhiều loại hình tội phạm mới: công nghệ cao, xuyên quốc gia, kinh tế, tham nhũng, mua bán người, lừa đảo qua mạng… Những thách thức này đòi hỏi lực lượng chủ công phải đổi mới phương pháp, nâng cao năng lực, ứng dụng khoa học công nghệ và tăng cường hợp tác quốc tế để đấu tranh hiệu quả.
Từ thực tế đó, Cảnh sát hình sự Công an Nghệ An đã biến khó khăn thành động lực, phát huy truyền thống vẻ vang, đồng thời bám sát chỉ đạo của Đảng ủy, Lãnh đạo Công an tỉnh chủ động triển khai nhiều giải pháp chiến lược nhằm bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, xây dựng lực lượng trong sạch, vững mạnh, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong thời kỳ mới. Với những chiến công, thành tích đặc biệt xuất sắc, ngày 20/12/1990, Phòng Cảnh sát hình sự Công an Nghệ Tĩnh được phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.
Giai đoạn 2015 - 2025, Phòng Cảnh sát Hình sự Công an Nghệ An điều tra, làm rõ 1.983 vụ án với 3.965 đối tượng, thu hồi tài sản trị giá hàng nghìn tỷ đồng, trong đó đấu tranh, khám phá hơn 300 chuyên án lớn, gây tiếng vang trong cả nước, nhiều chuyên án, vụ án chưa có trong tiền lệ.
Nổi bật là Chuyên án G175 - minh chứng sống động cho trí tuệ, bản lĩnh và lòng quả cảm của người lính hình sự. Đối tượng Vi Văn Hai (sinh năm 1995), hung thủ gây ra vụ thảm sát 04 người trong một gia đình tại bản Phồng, xã Tam Hợp, huyện Tương Dương (tháng 7/2015) bị bắt giữ sau hành trình truy xét đầy gian nan. Với thành tích đặc biệt xuất sắc này, Phòng Cảnh sát hình sự được Bộ trưởng Bộ Công an gửi Thư khen.
Đấu tranh hiệu quả với tội phạm công nghệ cao, tháng 6/2025, Phòng Cảnh sát hình sự khám phá thành công Chuyên án 1223L, triệt xóa 02 băng nhóm tội phạm người Việt Nam hoạt động tại Campuchia, giả danh cơ quan tư pháp để lừa đảo qua mạng với quy mô lớn, khởi tố 95 đối tượng, ước tính số tiền chiếm đoạt hơn 1000 tỷ đồng. Đây là chuyên án bắt giữ băng nhóm tội phạm hoạt động xuyên quốc gia do đối tượng là người nước ngoài cầm đầu và là chuyên án khám phá phá đầu tiên trên cả nước; được Bộ trưởng Bộ Công an gửi thư khen, nhiều đơn vị Công an đến học tập kinh nghiệm.
Nói đến chiến công của Phòng Cảnh sát hình sự không thể không nhắc tới thành tích đặc biệt xuất sắc khi giải cứu cháu bé 3 tuổi bị bắt cóc tại huyện Thanh Chương (nay là xã Hoa Quân). Trước đó, do mâu thuẫn tình cảm, sau khi bị chia tay, Nguyễn Khắc Nhật (SN 1990, trú tại huyện Nam Đàn, nay là xã Vạn An) nảy sinh ý định bắt cóc con riêng của người yêu để ép quay lại. Tối 23/6/2025, đối tượng trèo tường đột nhập vào nhà khống chế bà ngoại cháu bé, cướp điện thoại rồi bắt cóc cháu, quay video đe dọa, buộc người mẹ phải làm theo yêu cầu. Với tinh thần khẩn trương, mưu trí, quyết liệt, Phòng Cảnh sát hình sự nhanh chóng vào cuộc, phối hợp với các đơn vị kịp thời khống chế, bắt giữ đối tượng và giải cứu cháu bé an toàn.
Không chỉ đấu tranh quyết liệt với tội phạm hình sự, đơn vị còn khẳng định bản lĩnh, năng lực và hiệu quả trong phòng, chống tội phạm kinh tế, tham nhũng và chức vụ. Điển hình là Chuyên án 123N - điều tra, xử lý hành vi tham nhũng, tiêu cực liên quan đến hoạt động đăng kiểm xe cơ giới tại Trung tâm Đăng kiểm xe cơ giới Nghệ An. Quá trình đấu tranh, lực lượng chức năng bắt giữ, khởi tố 36 đối tượng về hành vi “đưa, nhận hối lộ”, “làm giả giấy tờ, tài liệu của cơ quan tổ chức”.
Đặc biệt, gần đây nhất, vào tháng 01/2026, Phòng Cảnh sát hình sự chủ trì phối hợp các đơn vị chức năng thành lập 20 tổ công tác phối hợp Công an 16 tỉnh, thành phố phá thành công Chuyên án 1225S, đồng loạt bắt giữ, khám xét 45 đối tượng trên toàn quốc về hành vi “Chế tạo, tàng trữ, mua bán, sử dụng vũ khí quân dụng trái phép”; thu giữ 65 khẩu súng là vũ khí quân dụng, 24 khẩu súng là công cụ hỗ trợ cùng nhiều linh kiện, bộ phận của các loại súng; 74.260 viên đạn quân dụng và 1.260 viên đạn bi, đạn cao su. Với chiến công này, đơn vị được Bộ trưởng Bộ Công an gửi Thư khen.
Cùng với đấu tranh, việc phòng ngừa, giáo dục và quản lý xã hội cũng được lực lượng Cảnh sát hình sự đặc biệt chú trọng. Trong 10 năm qua, 234 đối tượng truy nã bị bắt giữ, vận động đầu thú, trong đó có nhiều trường hợp đặc biệt nguy hiểm; hơn 80 hồ sơ đưa vào trường giáo dưỡng và cơ sở giáo dục bắt buộc đã góp phần làm trong sạch địa bàn và hạn chế nguyên nhân phát sinh tội phạm. Bên cạnh đó, tiến hành khởi tố, điều tra 1.182 vụ án với 3.765 bị can, tiếp nhận và xử lý tố giác, tin báo về tội phạm đạt trên 95%, thể hiện hiệu quả trong quản lý, giám sát cũng như đấu tranh phòng, chống tội phạm.
Với bề dày truyền thống và kinh nghiệm thực chiến, lực lượng Cảnh sát hình sự không chỉ đấu tranh hiệu quả với tội phạm mà còn chủ động, nhạy bén trong tham mưu Đảng ủy, Lãnh đạo Công an tỉnh cũng như Tỉnh ủy, HĐND, UBND ban hành hơn 80 nghị quyết, đề án và kế hoạch quan trọng về bảo đảm an ninh trật tự. Tổ chức hơn 110 hội nghị, hội ý nghiệp vụ, sơ kết và tổng kết chuyên đề, huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị và toàn dân, xây dựng thế trận an ninh nhân dân gắn với thế trận quốc phòng toàn dân vững chắc, đồng thời tập trung giải quyết những vụ việc nổi cộm ngay tại cơ sở theo phương châm “4 tại chỗ”.
Các đề án, kế hoạch chiến lược như: “Đấu tranh chống tội phạm có tổ chức, tội phạm hình sự nguy hiểm”, “Phòng ngừa và giải quyết gây rối trong học sinh, sinh viên các trường học trên địa bàn tỉnh” được triển khai kịp thời, hiệu quả và sát với thực tiễn. Phòng Cảnh sát hình sự cũng chủ động tham mưu ban hành hơn 360 phương án, kế hoạch, công văn và điện chỉ đạo, phối hợp chặt chẽ với cơ quan, ban, ngành, đoàn thể triển khai chương trình, đề án theo chỉ đạo của Bộ Công an, góp phần bảo đảm an ninh trật tự và xây dựng lực lượng ngày càng vững mạnh.
Với phương châm “gần dân, sát dân, đồng hành cùng Nhân dân; kính trọng, lễ phép với Nhân dân”, Phòng Cảnh sát Hình sự tích cực đẩy mạnh phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, đồng thời sáng tạo nhiều mô hình, cách làm hiệu quả. Theo đó, phối hợp chặt chẽ với Mặt trận Tổ quốc, ban, ngành, đoàn thể xây dựng thế trận an ninh nhân dân gắn với thế trận quốc phòng toàn dân, nhất là tại địa bàn trọng điểm, nhạy cảm.
Các kênh truyền thông trực tuyến như Facebook và Zalo được tận dụng để tuyên truyền phương thức, thủ đoạn của tội phạm đến từng khối xóm, khu dân cư. Nhiều chương trình phổ biến pháp luật tại trường học về an ninh mạng, mua bán người, bạo lực học đường, cướp tài sản tại ngân hàng, tiệm vàng… góp phần nâng cao cảnh giác, đồng thời huy động sức mạnh toàn dân trong bảo đảm an ninh trật tự.
Tiên phong trong cải cách hành chính và nâng cao hiệu quả quản lý xã hội, Phòng Cảnh sát hình sự chủ động, quyết liệt trong đổi mới thủ tục, phối hợp nhịp nhàng với đơn vị liên quan, đáp ứng yêu cầu quản lý xã hội cũng như nguyện vọng chính đáng của Nhân dân. Hàng năm, đơn vị tổ chức hội nghị đăng ký, cam kết cải cách hành chính và đối thoại nội bộ; trong 10 năm liên tiếp (2015 - 2025) đều được Công an tỉnh xếp loại “Hoàn thành tốt” trở lên, góp phần đưa Công an Nghệ An dẫn đầu toàn lực lượng Công an nhân dân về chỉ số cải cách hành chính.
Song song với cải cách hành chính, đơn vị chủ trì tham mưu tăng cường tuần tra vũ trang trên tuyến, địa bàn trọng điểm. Chủ trì, phối hợp với các đơn vị duy trì có hiệu quả Tổ tuần tra 373 Công an tỉnh. Qua đó, phát hiện và bắt giữ hơn 8.500 vụ việc, với 9.200 đối tượng; xây dựng bộ phận nòng cốt tại 21/21 huyện, thành phố, thị xã (trước đây), tổ chức nhiều buổi tuyên truyền pháp luật tại các trường học. Từ đó tình hình tội phạm được kéo giảm, cuộc sống của Nhân dân được bình yên.
Không chỉ dũng cảm trên mặt trận đấu tranh với tội phạm, Phòng Cảnh sát hình sự còn tiên phong trong hoạt động nhân đạo, từ thiện, phòng chống thiên tai, dịch bệnh, thể hiện tinh thần “gần dân, sát dân, không để ai bị bỏ lại phía sau”. Đặc biệt, trong đại dịch Covid-19, cán bộ, chiến sĩ xung phong trực chốt tại hơn 50 điểm kiểm soát, đồng thời triển khai hoạt động từ thiện với tổng giá trị hơn 100 triệu đồng. Giai đoạn 2015 - 2025, hơn 100 lượt cán bộ, chiến sĩ đóng góp hơn 300 ngày công giúp dân phòng chống thiên tai, bão lũ, nhất là ở vùng miền núi phía Tây Nghệ An. Trung bình mỗi năm, đơn vị vận động, hỗ trợ trên 500 triệu đồng cho chương trình “Tết vì người nghèo”. Năm 2024, đơn vị phối hợp xây dựng 01 cây cầu trị giá 250 triệu đồng tại xã Yên Lãm, huyện Quỳ Châu, đồng thời vận động xây dựng 11 căn nhà tình nghĩa tặng gia đình có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn vùng biên giới, với tổng trị giá hơn 1,1 tỷ đồng, được Bộ Công an và UBND tỉnh tặng Bằng khen.
Có thể khẳng định, sức mạnh của Phòng Cảnh sát hình sự được bồi đắp từ chính công tác xây dựng lực lượng - nơi bản lĩnh chính trị, kỷ luật nghiêm minh và tinh thần trách nhiệm được rèn giũa bền bỉ qua từng ngày. Vì vậy, đơn vị luôn xác định xây dựng Đảng, giáo dục chính trị, tư tưởng, truyền thống cách mạng, lịch sử dân tộc cùng những giá trị tốt đẹp của ngành là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt. Mỗi cán bộ, chiến sĩ không ngừng tu dưỡng lý tưởng, khơi dậy niềm tự hào và ý thức trách nhiệm, thấm nhuần sâu sắc phương châm “chưa hết việc là chưa hết giờ”, luôn thể hiện bản lĩnh chính trị vững vàng, kỷ luật chặt chẽ và tinh thần tận tụy, qua đó góp phần củng cố uy tín, nâng cao hiệu quả hoạt động và tăng cường sức mạnh tổng hợp của lực lượng.
Xác định phong trào thi đua “Vì an ninh Tổ quốc” là nguồn động lực quan trọng, góp phần khơi dậy tinh thần dấn thân, ý chí sáng tạo và bản lĩnh chiến đấu vững vàng của lực lượng Cảnh sát Hình sự. Trong những năm qua, nhiều tập thể, cá nhân lập nên những thành tích, chiến công xuất sắc, được các cấp, ngành ghi nhận và đánh giá cao. Công tác xây dựng và nhân rộng điển hình tiên tiến được triển khai bài bản, đa dạng về hình thức, theo phương châm “Lấy tích cực đẩy lùi tiêu cực” và “Lấy cái đẹp dẹp cái xấu”, thực hiện đồng bộ qua bốn khâu: phát hiện - bồi dưỡng - tổng kết - nhân rộng. Việc khen thưởng đảm bảo công khai, dân chủ, đúng đối tượng và kịp thời, vừa động viên tinh thần, vừa khích lệ vật chất, tạo động lực mạnh mẽ để cán bộ, chiến sĩ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.
Giai đoạn 2015 - 2025, đơn vị liên tục đạt thành tích xuất sắc với 09 năm nhận Cờ thi đua của Bộ Công an và UBND tỉnh, được Chủ tịch nước trao tặng Huân chương Chiến công hạng Ba (năm 2016) và hạng Nhất (năm 2024), 03 lần được Bộ trưởng gửi Thư khen. Năm 2025, đồng chí Thượng tá Trần Đức Thân - Trưởng phòng được phong tặng danh hiệu Chiến sĩ thi đua toàn quốc; nhiều lượt cán bộ, chiến sĩ được tặng thưởng huân chương và đạt danh hiệu thi đua toàn lực lượng, khẳng định uy tín, bản lĩnh và tinh thần vượt khó, sáng tạo không ngừng của lực lượng Cảnh sát hình sự.
Trải qua tám thập kỷ, các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Cảnh sát hình sự Công an Nghệ An không ngừng viết tiếp bản anh hùng ca thầm lặng bằng những chiến công, thành tích xuất sắc, góp phần tô thắm thêm truyền thống vẻ vang của Công an nhân dân Việt Nam. Từ dấu mốc lịch sử ngày 20/12/1990, khi Phòng Cảnh sát hình sự Công an Nghệ Tĩnh vinh dự được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân - phần thưởng cao quý ghi nhận trí tuệ, bản lĩnh và sự hy sinh thầm lặng; đến tháng 4/2026, Phòng Cảnh sát hình sự Công an Nghệ An vinh dự được phong tặng danh hiệu cao quý Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân kể từ sau khi hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh chia tách.
Bước vào kỷ nguyên mới với đan xen thời cơ và thách thức, lực lượng Cảnh sát hình sự càng thấm nhuần sâu sắc sứ mệnh bảo đảm an ninh trật tự, giữ gìn cuộc sống bình yên, hạnh phúc cho Nhân dân. Đó không chỉ là nhiệm vụ thiêng liêng mà còn là lời thề danh dự, là niềm tin son sắt và khát vọng cống hiến, tiếp nối mạch nguồn truyền thống của quê hương Xô Viết anh hùng - quê hương của Chủ tịch Hồ Chí Minh muôn vàn kính yêu.
